1404 20 4 50 1428

سخن سردبیر Editorial 1 1334 1334 2026/03/30 1405/1/10 2026/04/3 1405/1/14 مسعود میرزایی Masoud Mirzaei گروه اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران. ایران ##فاقد منابع فاقد منابع#### ##

طراحی و ارزشیابی پورتفولیوی الکترونیکی در دانشجویان کارشناسی ارشد فیزیوتراپی: یک مطالعه ترکیبی Design and Evaluation of an Electronic Portfolio for Master of Physiotherapy Students: A Mixed-Methods Study 1 1 مقدمه: با توجه به محدودیت‌های روش‌های سنتی ارزشیابی در رشد تفکر انتقادی و نیاز به پرورش فراگیرانی با این مهارت ها، این مطالعه با هدف طراحی و ارزشیابی پورتفولیوی الکترونیکی برای دانشجویان کارشناسی ارشد فیزیوتراپی و بررسی تأثیر آن بر رضایتمندی و تجارب دانشجویان در استفاده از آن می پردازد. روش بررسی: در این مطالعه نیمه‌تجربی، پورتفولیوی الکترونیکی در چهار حوزه توانمندی های آموزشی، پژوهشی، بالینی و اخلاق حرفه‌ای طراحی گردید. 20 دانشجوی سال اول کارشناسی ارشد فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در دو سال متوالی به ‌صورت هدفمند انتخاب و طی سه ترم از آن استفاده نمودند. رضایتمندی با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته سنجیده شد. همچنین مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۰ شرکت‌کننده انجام گردید. یافته‌ها: رضایتمندی دانشجویان از اجرای پورتفولیوی الکترونیکی در سطح بالایی (74/33 از 40) قرار داشت. بیشترین رضایت مربوط به ایجاد ارتباط مؤثر بین تئوری و عملکرد بالینی و کمترین مربوط به دریافت بازخورد از مربیان و تسهیلات نرم ‌افزاری بود. از تحلیل کیفی مصاحبه ها سه درون مایه اصلی "تحول در یادگیری"، "یکپارچگی تئوری و عمل" و "چالش‌های اجرایی" استخراج شد. نتیجه‌گیری: پورتفولیوی الکترونیکی ابزاری ارزشمند برای ارزشیابی مبتنی بر شایستگی در تحصیلات تکمیلی است که با ایجاد یادگیری فعال، ارائه بازخورد مستمر و پیوند بین دانش تئوری و عملی می تواند مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، پیشنهاد می‌شود این سامانه به‌عنوان بخشی از برنامه درسی، جایگزین روش‌های سنتی ارزشیابی شود تا مسیر برای یادگیری فعال و دانشجومحور هموار گردد؛ البته اثربخشی پایدار این روش به تغییر نگرش نسبت به ارزشیابی و تأمین امکانات حمایتی نیز وابسته است.   2 Introduction: Given the limitations of traditional assessment methods and the need to foster critical thinking and problem-solving skills, this study aimed to design and evaluate an electronic portfolio for master of physiotherapy students and to examine its impact on their satisfaction and experiences Method: In this quasi-experimental study, an electronic portfolio was designed encompassing four competency areas: educational, research, clinical skills, and professional ethics. A total of 20 first-year students enrolled at Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences were purposefully selected over two consecutive years and completed the portfolio for three semesters. Satisfaction was measured using a researcher-made questionnaire, and semi-structured interviews conducted on 10 participants Results: Students’ satisfaction with the implementation of the electronic portfolio was high (33.74 out of 40). The highest satisfaction score related to establishing an effective link between theory and clinical practice, whereas the lowest related to receiving feedback from instructors and software facilities. Qualitative analysis of the interviews yielded three main themes namely: "transformation in learning", "integration of theory and practice", and "executive challenges". Conclusion: The electronic portfolio is a valuable tool for competency-based assessment in postgraduate education. By facilitating active learning, providing continuous feedback, and linking theoretical knowledge with practical experience, it can be effectively utilized for MSc physiotherapy students. Therefore, it is recommended that this system be integrated into the curriculum as a replacement for traditional methods to pave the way for active, student-centered learning. However, the sustainable effectiveness of this method relies on changing attitudes toward assessment and providing supportive infrastructure.   1335 1347 2026/03/302025/12/12 1404/9/21 2026/04/32026/02/23 1404/12/4 مریم سعادت maryam saadat هیات علمی، گروه آموزشی فیزیوتراپی، دانشکده علوم توانبخشی ، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران saadat.phd@gmail.com ناهید پیرایه Nahid Pirayeh هیات علمی، گروه آموزشی فیزیوتراپی، دانشکده علوم توانبخشی ، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران pirayeh-n@ajums.ac.ir سعیده منجزی Saeideh Monjezi هیات علمی، گروه آموزشی فیزیوتراپی، دانشکده علوم توانبخشی ، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران Saeideh.monjezi@yahoo.com سیده معصومه حسام MASUMEH Hessam هیات علمی، گروه آموزشی فیزیوتراپی، دانشکده علوم توانبخشی ، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران hessam_pt81@yahoo.com راضیه مفتح Razeieh Mofateh هیات علمی، گروه آموزشی فیزیوتراپی، دانشکده علوم توانبخشی ، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران mofatehrr@yahoo.com نسرین خواجه علی Nasrin Khajehali هیات علمی، گروه آموزش پزشکی، مرکز توسعه آموزش پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران khajeali_n@ajums.ac.ir ندا اورکی فر Neda Orakifar هیات علمی، گروه آموزشی فیزیوتراپی، دانشکده علوم توانبخشی ، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران orakifar.n@ajums.ac.ir فرشاد ملهمی Farshad Molhemi هیات علمی، گروه آموزشی فیزیوتراپی، دانشکده علوم توانبخشی ، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران f.molhemi@yahoo.com امین بهداروندان Amin Behdarvandan دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، دانشکده علوم توانبخشی ایران behdarvandan.a@ajums.ac.ir غلامحسین نساج Gholamhossein Nassaj هیات علمی، گروه آموزشی فیزیوتراپی، دانشکده علوم توانبخشی ، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران. ایران nassadj-gh@ajums.ac.ir Educational evaluation Electronic Portfolio Physiotherapy satisfaction ارزشیابی آموزشی پورتفولیو الکترونیک فیزیوتراپی تحصیلات تکمیلی رضایتمندی 1. Cronbach LJ. Course improvement through evaluation. Teach Coll Rec. 1963; 64(8): 1–13. ##2. Abdollahi H. Analyzing the evaluating mechanisms of academic members’ performance (Case study: Allameh Tabataba’i University). Educ Meas Eval Stud. 2013; 3(3): 101–26. ##3. Birgin O, Adnan B. The use of portfolio to assess student’s performance. J Turkish Sci Educ. 2007;4(2):75–90. ##4. Miller GE. The assessment of clinical skills/competence/performance. Acad Med. 1990; 65(9): S63-7. ##5. Schmude M, McCoog I, Adonizio T, Ellison HB, Howe A, Caleb AM. Use of an electronic portfolio for longitudinal assessment of personal and professional development in undergraduate medical education. Front Med. 2025; 11: 1505378. ##6. Epstein RM, Hundert EM. Defining and assessing professional competence. Jama. 2002; 287(2): 226–35. ##7. Butler P, Anderson B, Brown M, Simpson M, Higgins A, Northover M, et al. A Review of The Literature on Portfolios and Electronic Portfolios. 2006. ##8. Driessen EW, Van Tartwijk J, Overeem K, Vermunt JD, Van Der Vleuten CPM. Conditions for successful reflective use of portfolios in undergraduate medical education. Med Educ. 2005; 39(12): 1230–5. ##9. Hauge TE. Portfolios and ICT as means of professional learning in teacher education. Stud Educ Eval. 2006; 32(1): 23–36. ##10. Gülbahar Y, Tinmaz H. Implementing project-based learning and e-portfolio assessment in an undergraduate course. J Res Technol Educ. 2006; 38(3): 309–27. ##11. Mahmodeyan S, Merajei M. Portfolio and Its Role in Medical Education. Horiz Med Educ Dev. 2016; 7(1): 38–44. ##12. Lorenzo G, Ittelson J. An overview of e-portfolios. Educ Learn Initiat. 2005; 1(1): 1–27. ##13. Austin Z, Marini A, Desroches B. Use of a learning portfolio for continuous professional development: A study of pharmacists in Ontario (Canada). Pharm Educ. 2005; 5(3). ##14. O’Connor A, Krucien N, Cantillon P, Parker M, McCurtin A. Investigating physiotherapy stakeholders’ preferences for the development of performance-based assessment in practice education. Physiotherapy. 2020; 108: 46–54. ##15. Dehkordi LM, Ghiyasvandian S. Application of portfolio in nursing education and assessment of learning. J Med Educ Dev. 2019.##16. Heidari T. The effect of Portfolio’s evaluation on learning and satisfaction of midwifery students. J Arak Univ Med Sci. 2010; 12(4): 81–8. ##17. Jorbonyan A, Matlabi H, Rezapour V, Papi S. Design of the portfolio Based on Problem-Based Learning for the geriatric health master’s internship Program and its Evaluation Considering Student Satisfaction Levels. J Maz Univ Med Sci. 2024; 34(233): 182–90. ##18. Gallagher P. An evaluation of a standards based portfolio (This article was originally published in an incomplete form in: Nurse Education Today (2001) 21 (3): 197-200. The Publishers would like to apologize for this error). Nurse Education Today. 2001; 21(5): 409-16.##19. Adawiah R, Zubair M, Hudori A, Sawaludin S. Increasing Students’ Active Participation in PPKN Subject Through Portfolio-Based Learning Model in Class VIII-G at SMPN 5 Mataram. J Teknol Pendidik J Penelit dan Pengemb Pembelajaran. 2024; 9(4): 576–87. ##20. Howrey J. Promoting active learning through writing portfolios. OnCue J. 2011; 5(2): 3–18. ##21. Rokhzadi MZ, Zehni K. Perceptions of Nursing Students from the Clinical Education Environment. Scientific Journal of Nursing, Midwifery and Paramedical Faculty. 2017; 2(3): 10–20. [Persian]##22. Bahraini M, Shahamat SH, Behzadi S. The effect of using the professional portfolio on clinical competence. Strides Dev Med Educ. 2011; 8(2): 107–14. ##23. Sedaghat S, Houshyari Khah H, Karimi E, Cherghian B. The effect of portfolios training on nursing students’ clinical competence. Educ Dev Judishapur. 2014; 5(3): 191–8. ##24. Sukal-Moulton T, Walrath J, Brossman HL, Moerchen VA, Schreiber J, Tovin M. ePortfolios: A Tool to Demonstrate Ongoing Development of Competency in Pediatric Physical Therapy. Pediatr Phys Ther. 2025; 37(3): 366–70. ##25. Hadfield I, Murdoch M, Smithers J, Vaioleti L, Patterson H. Is a professional portfolio, as a record of continued professional development, the most effective method to assess a physiotherapist’s competence? New Zeal J Physiother. 2007; 35(2). ##26. Buckley S, Coleman J, Davison I, Khan KS, Zamora J, Malick S, et al. The educational effects of portfolios on undergraduate student learning: A Best Evidence Medical Education (BEME) systematic review. BEME Guide No. 11. Med Teach [Internet]. 2009; 31(4): 282–98. ##27. Costa GD da, Cotta RMM. “ Learning-by-doing”: social representations of healthcare students regarding reflective portfolio as a teaching, learning and assessment method. Interface-Comunicação, Saúde, Educ. 2014; 18: 771–84.## ##

ارتباط بین سطح تفکر تأملی و همدلی با بیمار در دانشجویان پزشکی عمومی دانشگاه علوم پزشکی مازندران The Relationship Between the Level of Reflective Thinking and Empathy with Patients Among Medical Students at Mazandaran University of Medical Sciences 1 1 مقدمه: تفکر تأملی (یا بازاندیشی) و همدلی از مفاهیم بنیادین آموزش پزشکی هستند. بازاندیشی شامل مجموعه‌ای از فعالیت‌های ذهنی و نگرشی جهت کسب بینش و درک جدید است و همدلی نیز تلاش برای درک افکار و احساسات دیگران است. مطالعه کنونی به بررسی ارتباط بین سطح تفکر تأملی و همدلی با بیمار در دانشجویان پزشکی عمومی دانشگاه علوم پزشکی مازندران پرداخت. روش بررسی: این مطالعه‌ مقطعی (توصیفی-تحلیلی) در سال تحصیلی ۱۴۰۱-۱۴۰۲ بر روی دانشجویان کارورز و کارآموز دانشگاه علوم پزشکی مازندران انجام شد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد تفکر تأملی کمبر و همدلی جفرسون گردآوری و با آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون و من‌ویتنی تحلیل شدند. نتایج: در مجموع 350 پرسشنامه تکمیل شد. تحلیل داده‌ها نشان داد که بین نمرات تفکر تأملی (بازاندیشی) دانشجویان اینترن و استاجر اختلاف معنی‌دار آماری وجود نداشت (99/0 = P). مقایسه نمره همدلی دانشجویان به تفکیک مقطع نشان داد که اختلاف معنی‌دار آماری بین نمرات دانشجویان کارورز و کارآموز وجود داشت و کارآموزان در مقایسه با کارورزان نمره همدلی بیشتری داشتند (03/0 >P ). نتایج نشان داد که همبستگی مثبت معنی‌داری بین همدلی با بیمار و بازاندیشی در میان دانشجویان پزشکی وجود داشت (121/0 =r، 2/0 = P). نتیجه‌گیری: مطابق مطالعه کنونی بین سطح همدلی و ظرفیت بازاندیشی در دانشجویان پزشکی عمومی همبستگی معنی‌داری وجود دارد. بنابراین، برنامه‌ریزی برای ایجاد فرصت‌های آموزشی مربوط به تقویت مهارت بازاندیشی از مقاطع پایه، می‌تواند به ارتقای همدلی دانشجویان با بیماران کمک کند.   2 Introduction: Reflective thinking and empathy are basic concepts in medical education. Reflection includes a set of mental and attitudinal activities to gain new insight and understanding. Empathy is also an attempt to understand the thoughts and feelings of others. Therefore, this study aimed to investigate the relationship between the level of reflective thinking and empathy with patients among medical students at Mazandaran University of Medical Sciences. Method: This cross-sectional (descriptive-analytical) study was conducted during the 2022-2023 academic year among stajers and interns of Mazandaran University of Medical Sciences. Data were collected using the standardized Cambridge Reflective Thinking Questionnaire and the Jefferson Scale of Empathy (Physician version) and were analyzed using Pearson's correlation and the Mann–Whitney test. Results: A total of 350 questionnaires were completed by 180 stajers and 170 interns. Data analysis revealed no statistically significant difference in reflective thinking scores between interns and externs (P= 0.99). Comparison of empathy scores by educational level showed a statistically significant difference between interns and externs, with externs having significantly higher empathy scores than interns (P< 0.03). The results indicated a significant positive correlation between empathy with patients and reflective thinking among the medical students (r= 0.121, P= 0.02). Conclusion: According to the current study, there is a significant correlation between the level of empathy and reflective thinking capacity in medical students. Consequently, planning for educational opportunities to enhance reflective thinking skills from the basic sciences level onward can contribute to promoting students' empathy with patients.   1348 1359 2026/03/302025/12/122025/11/10 1404/8/19 2026/04/32026/02/232026/02/19 1404/11/30 شکیبا قائدرحمتی Shakiba Ghaed Rahmati دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران. ایران shakiba.qr@gmail.com عاطفه ذبیحی ززولی Atefe Zabihi Zazoly استادیار، مرکز تحقیقات آموزش علوم پزشکی، گروه آموزش پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران. ایران zabihi1823@gmail.com علی مراد حیدری گرجی Ali Morad Heidari Gorji دانشیار، مرکز توسعه آموزش پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران. ایران alifar_2004@yahoo.com مرتضی دارابی نیا Morteza Darabinia دانشیار، گروه معارف، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مازندران، ساری، ایران. ایران m.darabinia@gmail.com اکرم ژیانی فرد Akram Zhianifard کاندیدای دکتری تخصصی، مرکز تحقیقات آموزش علوم پزشکی، گروه آموزش پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران. ایران zhianifard1988@gmail.com Reflective Thinking Empathy Medical Student بازاندیشی همدلی پزشکی دانشجو 1. Nelson S.W, Germann C, Yudkowsky R, Pare B, Wendell L, Blackie M, et.al. Changing behavior and promoting clinical empathy through a patient experience curriculum for health profession students. AEM Educ Train. 2024; 8(6): e11048.##2. Ekelin M, Kvist LJ, Persson EK. Midwifery competence: Content in midwifery students' daily written reflections on clinical practice. Midwifery. 2016; 32: 7–13.##3. Nguyen QD, Fernandez N, Karsenti T, Charlin B. What is reflection? A conceptual analysis of major definitions and a proposal of a five-component model. J Med Educ. 2014; 48(12): 1176–89.##4. Sandars J. The use of reflection in medical education: AMEE Guide No. 44. Med Teach. 2009; 31(8): 685–95.##5. Ménard L, Ratnapalan S. Teaching moment: reflection in medicine: models and application. Can Fam Physician. 2013; 59(1): 105–7, e57–9.##6. Price N, Jowsey T, Weller J. Reflecting on insight and insights into reflection: a systematic review of insight and reflection in post graduate medical education. ANZ J Surg. 2023; 93(11): 2589-2599.‌##7. Rojo J, Ramjan L, George A, Hunt L, Heaton L, Kaur A, Salamonson Y. Applying Mezirow's Transformative Learning Theory into nursing and health professional education programs: A scoping review. Teach Learn Nurs. 2023; 18(1): 63-71.‌##8. Samarasekera D. D, Lee S. S, Yeo J. H, Yeo S. P, Ponnamperuma G. Empathy in health professions education: what works, gaps and areas for improvement. J Med Educ. 2023; 57(1): 86-101.‌##9. Paloniemi E, Mikkola I, Vatjus R, Jokelainen J, Timonen M, Hagnäs M. Measures of empathy and the capacity for self-reflection in dental and medical students. BMC Med Educ. 2021;21(1):114.‌##10. Nelson S.W, Germann C, Yudkowsky R, Pare B, Wendell L, Blacki, M, Hirshfield L.E. Changing behavior and promoting clinical empathy through a patient experience curriculum for health profession students. AEM Educ Train. 2024; 8(6): e11048.‌##11. Imperato A, Strano-Paul L. Impact of Reflection on Empathy and Emotional Intelligence in Third-Year Medical Students. Acad Psychiatry. 2021; 45: 350–353.##12. Marathe Abha, Archana S. Empathetic reflection: reflecting with emotion. Reflective Pract. 2021; 22(4)566-574. ##13. Winter R, Leanage N, Roberts N, Norman R. I, Howick J. Experiences of empathy training in healthcare: a systematic review of qualitative studies. Patient Educ Couns. 2022; 105(10): 3017-3037.‌##14. Brown M. E, MacLellan A, Laughey W, Omer U, Himmi G, LeBon T, Finn G.M. Can stoic training develop medical student empathy and resilience? A mixed-methods study. BMC Med Educ. 2022; 22(1): 340.‌##15. Wang H, Kline JA, Jackson BE, Laureano-Phillips J, Robinson RD, Cowden CD, d'Etienne JP, Arze SE, Zenarosa NR. Association between emergency physician self-reported empathy and patient satisfaction. PLoS One. 2018; 13(9): e0204113.##16. Yu CC, Tan L, LE MK, Tang B, Liaw SY, Tierney T, Ho YY, Lim BEE, Lim D, Ng R, Chia SC, Low JA. The development of empathy in the healthcare setting: a qualitative approach. BMC Med Educ. 2022; 22(1): 245.##17. Jami P.Y, Walker D. I, Mansouri B. Interaction of empathy and culture: a review. Curr Psychol. 2024; 43(4): 2965-2980.‌##18. Joireman JA, III LP, Hammersla J. Empathy and the self-absorption paradox: Support for the distinction between self-rumination and self-reflection. Self and Identity. 2002; 1(1): 53–65.##19. Karimi FZ, Zarifnejad G, Abdolahi M, Ali Taghipour A. Surveying the factor structure and reliability of the Persian version of the Jefferson scale of physician empathy-health care provider student version (JSE-HPS). Journal of Hayat 2015;21(3):5–14. [Persian]##20. Shariat SV, Kaykhavoni A. Empathy in medical residents at Iran University of Medical Sciences. Iranian journal of psychiatry and clinical psychology 2010;16(3): 248–56. [Persian]##21. Hashempor M, Karami M. Validity and reliability of the Persian version of JSPE-HP questionnaire (Jefferson scale of physician empathy-health professionals version). Journal of Kerman University of medical sciences 2012; 19(6): 201–11. [Persian]##22. Assing Hvidt E, Ulsø A, Thorngreen CV, Søndergaard J, Andersen CM. Empathy as a learning objective in medical education: using phenomenology of learning theory to explore medical students’ learning processes. BMC Med Educ. 2022; 22(1): 628.##23. Narváez VD, Palacio LA, Caro SE, Silva MG, Castillo JA, Bilbao JL, et al. Empathic orientation among medical students from three universities in Barranquilla, Colombia and one university in the Dominican Republic. Arch Argent Pediatr. 2014; 112(1): 41–9.##24. Quince TA, Kinnersley P, Hales J, da Silva A, Moriarty H, Thiemann P, et al. Empathy among undergraduate medical students: A multi-centre cross-sectional comparison of students beginning and approaching the end of their course. BMC Med Educ. 2016; 16:1–10.##25. Javaeed A, Rasheed A, AbdulManzoor A, Tul- Ain Q, Raphael D.C, Ghauri S. Kh. Empathy scores amongst undergraduate medical students and its correlation to their academic performance. J Adv Med Educ Prof. 2022; 10(2): 99-104. ##26. Loka SR, Doshi D, Kulkarni S, Baldava P, Adepu S. Effect of reflective thinking on academic performance among undergraduate dental students. J Educ Health Promot. 2019; 8(1): 184.##27. Tricio J, Woolford M, Escudier M. Dental students' reflective habits: is there a relation with their academic achievements?. Eur J Dent Educ. 2015; 19(2): 113–21.##28. Sadeghiye H, Aghababaei N, Hatami J, Bonaraki AK. Comparing situational and dispositional empathy, considering the role of gender. Social Psychology Research. 2011; 1(2): 1–18. [Persian]##29. Rafati S, Rejeh N, Davati A, Foroutani F. Empathic attitudes in medical students: using of the Jefferson Scale of Empathy. Med Ethics J. 2016; 10(36): 25–34. ##30. Jones L, Huggins T. Empathy in the dentist-patient relationship: review and application. NZ Dent J. 2014; 110(3): 98–104.##31. Brett JD, Becerra R, Maybery MT, Preece DA. The Psychometric Assessment of Empathy: Development and Validation of the Perth Empathy Scale. Assess. 2023; 30(4): 1140-1156. ##32. Lima FFD, Osório FDL. Empathy: assessment instruments and psychometric quality–a systematic literature review with a meta-analysis of the past ten years. Front Psychol. 2021; 12:781346.‌## ##

چالش‌های بکارگیری تفکر انتقادی در تصمیم‌گیری بالینی پرستاران بخش اورژانس: یک مطالعه مروری روایتی Challenges of Applying Critical Thinking in Clinical Decision-Making of Emergency Department Nurses: A Narrative Review Study 1 1 مقدمه: تفکر انتقادی یک شایستگی محوری در پرستاری است که ارزیابی دقیق و تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد را برای بهترین مراقبت از بیمار ممکن می‌سازد. در مقابل، عدم درک چالش‌های توسعه این مهارت، مستقیماً بر عملکرد ایمن حرفه‌ای و کیفیت نتایج بیماران تأثیر منفی می‌گذارد. این مطالعه با هدف شناسایی چالش‌های بکارگیری تفکر انتقادی در تصمیم‌گیری بالینی پرستاران بخش اورژانس انجام گردید. روش ‌بررسی: پژوهش حاضر یک مرور روایی غیرنظام‌مند بود. جستجو در منابع کمی و کیفی منتشرشده تا ۱۷ دسامبر ۲۰۲۵ به زبان‌های فارسی و انگلیسی، بدون محدودیت زمانی، انجام گردید. ارزیابی مطالعات با قضاوت پژوهشگران بر اساس ارتباط، کیفیت و تناسب با هدف تحقیق انجام شد. پایگاه‌های بین‌المللی Google، WOS، Scopus، PubMed و Google Scholar با کلیدواژه‌های Challenge، Critical Thinking،Clinical Decision Making  و Emergency Department  و نیز پایگاه‌های Magiran،Ovid  و SID با کلیدواژه‌های فارسی متناظر مورد جستجو قرار گرفتند. یافته‌‌ها: نتایج نشان داد هفت چالش اصلی شامل؛ " چالش­های متنوع اخلاقی" کم بود زمان"، " پرستاران مبتدی"، " کاستی در خودآگاهی هیجانی"، "استراتژی آموزشی سنتی"، "خط اول مواجهه با اپیدمی"، کمبود امکانات ساختاری و انسانی"  هستند. نتیجه‌گیری: چالش های اصلی پیش روی پرستاران اورژانس، شامل مسائل اخلاقی، محدودیت‌های زمانی و کمبود منابع است، برطرف نمودن این چالش ها برای ارتقاء کیفیت مراقبت‌های ارائه شده ضروری می‌باشد. تمرکز بر رفع این عوامل کلیدی، مسیر اصلی بهبود عملکرد در این بخش حیاتی می باشد.   2 Introduction: Critical thinking is a core competency in nursing that enables accurate assessment and evidence-based decision-making for the best patient care. Conversely, failure to understand the challenges of developing this skill directly negatively impacts safe professional practice and the quality of patient outcomes. This study aimed to identify the challenges of applying critical thinking in clinical decision-making among emergency department nurses. Method: The present study is a non-systematic narrative review. A search was conducted in quantitative and qualitative sources published until December 17, 2025 in Persian and English languages, without time limits. The evaluation of studies was done by the researchers' judgment based on relevance, quality, and suitability to the research objective. The international databases including Google Scholar, Web of Science, Scopus and PubMed were searched with the keywords; Challenge, Critical Thinking, Clinical Decision Making, and Emergency Department, as well as other databases including Magiran, Ovid and SID with the corresponding Persian keywords. Results: The results showed seven main challenges including; "various ethical challenges", "lack of time", "beginner nurses", "deficits in emotional self-awareness", "traditional educational strategy", "first line of confronting the epidemic", "lack of structural and human resources". Conclusion: Addressing the challenges facing emergency nurses including ethical issues, time constraints, and resource constraints, is essential to improving the quality of provided care. Focusing on addressing these key factors is the main path to improve performance of this group.   1360 1369 2026/03/302025/12/122025/11/102025/12/21 1404/9/30 2026/04/32026/02/232026/02/192026/02/23 1404/12/4 مریم مالمیر maryam malmir کارشناس ارشد پرستاری، گروه پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران. ایران malmirmaryam75@gmail.com امیر رضا یاحسینی Amir Reza Yahosseini دانشجوی کارشناسی ارشد پرستاری، گروه پرستاری، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. ایران علی اکبری Ali Akbari دانشجوی دکتری پرستاری، گروه پرستاری، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. ایران aakbari4973@gmail.com Challenge critical thinking clinical decision making emergency department چالش تفکر انتقادی تصمیم گیری بالینی بخش اورژانس 1- Richards DA, Hilli A, Pentecost C, Goodwin VA, Frost J. Fundamental nursing care: A systematic review of the evidence on the effect of nursing care interventions for nutrition, elimination, mobility and hygiene. J.clin. nurs. 2018; 27(11-12): 2179-88.##2- Freitas JSd, Silva AEBdC, Minamisava R, Bezerra ALQ, Sousa MRGd. Quality of nursing care and satisfaction of patients attended at a teaching hospital. Revista latino-americana de enfermagem. 2014; 22(03): 454-60.##3- Martin C. The theory of critical thinking of nursing. Nursing education perspectives. 2002; 23(5): 243-7.##4- Rababa M, Masha'al D. Using branching path simulations in critical thinking of pain management among nursing students: Experimental study. Nurse Education Today. 2020; 86: 104-323.##5- Von Colln-Appling C, Giuliano D. A concept analysis of critical thinking: A guide for nurse educators. Nurse education today. 2017; 49: 106-9.##6- Patricia K-M, Kabwe C, Wamunyima MM, Margaret MM, Dianna JL. Evidence based practice and critical thinking in nursing education and practice: A scoping review of literature. Int.J.Nurs.Midwifery. 2022; 14(4): 65-80.##7- Falcó‐Pegueroles A, Rodríguez‐Martín D, Ramos‐Pozón S, Zuriguel‐Pérez E. Critical thinking in nursing clinical practice, education and research: From attitudes to virtue. Nursing Philosophy. 2021; 22(1): e12332.##8- Crossetti MdGO, Bittencourt GKGD, Lima AAA, Góes MGOd, Saurin G. Structural elements of critical thinking of nurses in emergency care. Revista Gaúcha de Enfermagem. 2014; 35: 55-60.##9- Khanmoradi H, Aghajanloo A, Dinmohammadi M, Ramazani Badr F. The relationship between critical thinking and clinical decision-making in emergency nurses of hospitals affiliated to Zanjan university of medical sciences in 2020. Prev Care Nurs Midwifery J. 2021; 11(2): 30-7.##10- Shoulders B, Follett C, Eason J. Enhancing critical thinking in clinical practice: Implications for critical and acute care nurses. Dimensions of Critical Care Nursing. 2014; 33(4): 207-14.##11- Madadkhani Z, Nikoogoftar M. Critical thinking in nurses: Predictive role of emotional intelligence. Hayat. 2015; 20(4): 77-88.##12- Lam SK, Kwong EW, Hung MS, Pang SM, Chien WT. Emergency nurses' perceptions of their roles and practices during epidemics: a qualitative study. British Journal of Nursing. 2019; 28(8): 23-57.##13- Christodoulakis A, Zografakis Sfakianakis M, Tsiligianni I. Suggestions for overcoming the barriers to critical thinking in nursing. DCCN. 2023; 20(3): e12525.##14- Mohamed SH, Ali HI, Abd El-Hafez NGE-D, Mohamed SS, Adam Tozer SM. Effect of Triage Training Program on Nursing Interns' Clinical Reasoning Using Immersive Virtual Simulation. Assiut Scientific Nursing Journal. 2024; 12(47): 242-9.##15- Sadeghian B, Ameryoun A. Novel Challenges and Innovative Solutions to Enhance Emergency Nurses' Performance in Crisis Management: A Scoping Review. Nurse and Physician Within War. 2024; 12(44): 50-7. [Persian]##16- Gholipour M, Dadashzadeh A, Jabarzadeh F, Sarbakhsh P. Challenges of Clinical Decision-making in Emergency Nursing: An Integrative Review. The Open Nursing Journal. 2025;19 (1).##17- Charan GS, Kalia R, Dular SK, Kumar R, Kaur K. Challenges faced by doctors and nurses in the emergency department: An integrated review. J.Edu.Health Promotion. 2025; 14(1): 2.##18- Afenigus AD, Sinshaw MA. Ethical dilemmas and decision-making in emergency and critical care nursing in Western Amhara region, Northwest Ethiopia: a multi-method qualitative study. BMC nursing. 2025; 24(1): 295.##19- Rainer J, Schneider JK, Lorenz RA. Ethical dilemmas in nursing: An integrative review. J.clin.nurs. 2018; 27(19-20): 3446-61.##20- Aliyari S, Habibi H, Pishgooie SAH. The effect of teaching clinical reasoning on critical thinking of undergraduate nursing students taking the course of emergency nursing in disasters and events: a preliminary study. Military Caring Sciences. 2019; 6(3): 207-14.##21- Hitchcock D. Critical thinking. 2018.##22- Carter AG, Creedy DK, Sidebotham M. Efficacy of teaching methods used to develop critical thinking in nursing and midwifery undergraduate students: A systematic review of the literature. Nurse education today. 2016; 40: 209-18.##23- Stenseth HV, Steindal SA, Solberg MT, Ølnes MA, Sørensen AL, Strandell-Laine C, et al. Simulation-based learning supported by technology to enhance critical thinking in nursing students: scoping review. J.Med.Int. Res. 2025; 27: e58744.##24- Yu D, Zhang Y, Xu Y, Wu J, Wang C. Improvement in critical thinking dispositions of undergraduate nursing students through problem-based learning: a crossover-experimental study. J.Nurs.Edu. 2013; 52(10): 574-81.##25- Lee MH, Park MS. The effect of case-based learning (CBL) on critical thinking disposition, communication ability, problem solving ability and self-directed learning ability of nursing students in pathophysiology course. J.K.B.N.S. 2016; 18(3): 176-84.##26- Aguas J. Critical thinking in this time of global pandemic. Philosophia: Int J Phil. 2020; 21: 285-90.## ##

اثربخشی پورتفولیو بر یادگیری بالینی دانشجویان پرستاری در بخش‎های کودکان Effectiveness of Portfolio on the Clinical Learning of Nursing Students in Pediatric Wards 1 1 مقدمه: آموزش موثر نیازمند بازخورد مناسب و روش‌های نوین تدریس است. پورتفولیو، با ارتقای دانش و مهارت‌، یادگیری خودراهبر را تسهیل می‌کند. این روش در آموزش بالینی پرستاری‌کودکان، با تاکید بر تفکرخلاق و حل‎مسئله، انگیزه و تعامل دانشجویان را افزایش می‌دهد. مطالعه حاضر با هدف تاثیر پورتفولیو بر یادگیری در کارآموزی پرستاری کودکان انجام شد. روش بررسی: این مطالعه طی سه مرحله طراحی، اجرا و ارزشیابی در دانشجویان ترم هشت پرستاری دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان در دو نیمسال متوالی 1404-1403 انجام شد. گروه مداخله، آموزش مبتنی بر پورتفولیو و گروه کنترل آموزش رایج دریافت کرد. مداخله متناسب با اهداف درس، طی یک دوره آموزشی سه هفته‎ای اجرا شد. ابتدا، چارچوب پورتفولیو براساس کوریکولوم پرستاری و نیازسنجی طراحی شد. سپس، شواهد یادگیری توسط دانشجویان، با نظارت مربیان، مستند و بازخورد دریافت شد. ارزشیابی توسط  مدل کرک‌پاتریک (پرسشنامه رضایت‎سنجی و پورتفولیو برای سنجش یادگیری) انجام گرفت. داده‌ها با نرم‎افزار  SPSS.26 تحلیل شد. نتایج: گروه پورتفولیو در مقایسه با کنترل، نمرات بالاتری در مهارت‌های اختصاصی، عمومی و رضایتمندی کسب کرد (05/0 >p). رتبه مهارت اختصاصی خیلی‎‌خوب (75 درصد در مقابل3/2 درصد) و رضایتمندی‎کامل (75درصد در مقابل 5/6 درصد) درگروه پورتفولیو به‌طور معناداری بیشتر بود (001/0=p). در گروه پورتفولیو یادگیری و رضایتمندی به‌طور معناداری بالاتر بود(001/0>p، 05/0 >p). نتیجه‌گیری: آموزش مبتنی بر پورتفولیوی پرستاری‎کودکان، رضایت و یادگیری دانشجویان را افزایش داد. این روش با ارائه بازخورد مستمر و تقویت یادگیری خودراهبر، انگیزه و مهارت‌های بالینی را بهبود بخشید. گسترش پورتفولیو در برنامه‌های کارآموزی پرستاری و برگزاری کارگاه آموزشی به‎منظور اجرای بهتر، پیشنهاد می‎گردد.   2 Introduction: Effective education requires appropriate feedback and innovative teaching methods. The portfolio approach facilitates self-directed learning by enhancing knowledge and skills. In pediatric nursing clinical education, this method promotes creative thinking, problem-solving, and increases student motivation and engagement. This study aimed to effectiveness of portfolio on the learning of pediatric nursing internships. Method: This study was conducted in three phases (design, implementation, and evaluation) among eighth-semester nursing students at Hormozgan University of Medical Science during two consecutive semesters (2024-2025). The intervention group received portfolio-based education, while the control group received conventional instruction. The intervention was implemented over a three-week training period and focused on the objectives of the course. A portfolio framework was designed based on the nursing curriculum and a needs assessment. Subsequently, students documented their learning evidence and received feedback. The evaluation was performed using the Kirkpatrick model (satisfaction assess questionnaire and portfolio to measure learning). Data were analyzed using SPSS.26. Results: The portfolio group achieved significantly higher scores in specific and general skills, as well as satisfaction, compared to the Control group (p<0.05). The percentage of students achieving an "excellent" rating in specific skills (75% vs. 2.3%) and full satisfaction (75% vs. 6.5%) was significantly higher in the portfolio group (p=0.001). In the portfolio group, learning and satisfaction were significantly higher (p< 0.001, p< 0.05). Conclusion: Portfolio-based education in pediatric nursing internships significantly enhanced student satisfaction and learning outcomes. By providing continuous feedback and fostering self-directed learning, this method improved motivation and clinical skills. Expansion of portfolio in nursing internship programs and conducting training workshops for better implementation are recommended.   1370 1383 2026/03/302025/12/122025/11/102025/12/212025/10/24 1404/8/2 2026/04/32026/02/232026/02/192026/02/232026/02/26 1404/12/7 شیلان عزیزی Shilan Azizi استادیار پرستاری، مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، بندرعباس، ایران. ایران azizi.sh23@yahoo.com هادی یوسفی Hadi Yousefi دانشیار اپیدمیولوژی، گروه پزشکی اجتماعی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، بندرعباس، ایران. ایران hadiyousefi1@gmail.com فریبا اسدی نوقابی Fariba Asadi Noghabi دانشیار پرستاری، مرکز تحقیقات مراقبت های مادر و کودک، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، بندرعباس، ایران. ایران faribaasadi9@gmail.com زهرا عبادی نژاد Zahra Ebadinejad استادیار پرستاری، گروه پرستاری، دانشکده علوم پزشکی قائن، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند، بیرجند، ایران. ایران zahraebadi2020@gmail.com الهام بوشهری Elham Boushehri دانشیار آموزش پزشکی، گروه آموزش پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، بندرعباس، ایران. ایران elhamboushehri@yahoo.com عارف زارعی Aref Zarei مربی پرستاری، گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، بندرعباس، ایران. ایران aref.zarei96@gmail.com Education Learning Nurse Portfolio Students آموزش پرستار پورتفولیو دانشجویان یادگیری 1. Mehranfard S, Pelarak F, Mashalchi H, et al. Efficacy of logbook as a clinical assessment: Using DOPS evaluation method. J Multidiscip Care. 2022; 11(4): 184-9.##2. Parsad V, Divakaran J. Active Learning in Medical Education: A Brief Overview of its Benefits. MARPAT. 2025; 2: 4.##3. Alfarsi W, Elaghoury AH, Kore SE. Preferred Learning Styles and Teaching Methods Among Medical Students: A Cross-Sectional Study. Cureus. 2023; 15(10): e46875.##4. Basirimoghadam M, Arabkhazaei A, Pouladkhay F. Effect of Two Methods of Collaborative Game-Based Training and Traditional Training on Learning and Satisfaction of Surgical Technologist Students in Knowing Surgical Tools and Equipment. Horizon of Medical Education Development 2025; 16(Special Issue1):79-87. [Persian]##5. Möller R, Ringsted C, Danielsen N. Portfolio - a tool for making learning and competence development visible. Lakartidningen. 2021; 118: 21099-.##6. Azizi s, Bagheri M, karimi moonaghi H, et al. Comparison of the Effect of Two Educational methods of Jigsaw and Feedback on the Level of Satisfaction of Nursing and Anesthesia Students of Mashhad School of Nursing and Midwifery. Research in Medical Education 2021; 12(4):16-28. [Persian]##7. Harizon H, Asrial A, Haryanto H, et al. Description of Teacher Responses to the Implementation of Student Process Skills Portfolio Assessment. In Sci Ed J. 2023; 4(3):128-34.##8. Martyn KK, Martin J, Gutknecht SM, et al. The pediatric nurse practitioner workforce: Meeting the health care needs of children. J Pediatr Health Care. 2013; 27(5): 400-5.##9. Vasset F, Ulvund I, Sundal H. Methods to Learn Clinical Pediatric Nursing for Nurse Students. InNursing Studies-A Path to Success 2024 Mar 4. IntechOpen.##10. Assadi Hoveyzian S, Shariati A, Haghighi S, et al. The Effect of Portfolio-Based Education and Evaluation on Clinical Competence of Nursing Students: A Pretest-Posttest Quasiexperimental Crossover Study. Adv Med Educ Pract. 2021; 12: 175-82. .##11. Dehkordi LM, Ghiyasvandian S. Application of portfolio in nursing education and assessment of learning. Journal of Medical Education and Development 2019; 14(2): 136-43. [Persian]##12. Challis M. AMEE Medical Education Guide No. 11 (revised): Portfolio-based learning and assessment in medical education. Med Teach. 1999; 21(4): 370-86.##13. Parwanda G. Reflective Approaches in Nursing Education and Clinical Practice. New Research in Nursing-Education and Practice: IntechOpen; 2023.##14. Azizi S, Fakhr-Movahedi A, Ebrahimian A. The contextual factors influencing intuition formation in pediatric nursing settings: A qualitative content analysis. NMS. 2023; 12(4): 238-46.##15. De Swardt M, Jenkins LS, Von Pressentin KB, et al. Implementing and evaluating an e-portfolio for postgraduate family medicine training in the Western Cape, South Africa. BMC Med Educ. 2019; 19(1): 251.##16. Najafi F, Kermansaravi F, Mirmortazavi M, et al. The Efficacy of logbook in clinical wards from the viewpoints of nursing faculty members and students. Research in Medical Education 2017; 9(3): 64-55. [Persian]##17. Sung S, Hørthe H, Svendsen Ø V, et al. Early evaluation of the transition from an analog to an electronic surgical logbook system in Sierra Leone. BMC Med Educ. 2021; 21(1): 578.##18. Offergeld C, Neudert M, Zahnert T, et al. Use and acceptance of the ORL logbook for final year students in German university and academic teaching hospitals. HNO. 2020; 68(4): 248-56.##19. Nourmohammadi J, Ghaljaei F. Challenges of Teaching Clinical Skills in Pediatrics Ward to Nursing Students: A review study. J Ped Perspect. 2025; 13(4): 19412-21.##20. Latifi M, Shaban M, Nikbakht NA, et al. Comparison of the effect of clinical evaluation by two methods: Portfolio and popular, on satisfaction of nurse students. Iranian Journal of Nursing Research 2011; 6(21): 15-28. [Persian]##21. Vance GH, Burford B, Shapiro E, et al. Longitudinal evaluation of a pilot e-portfolio-based supervision programme for final year medical students: views of students, supervisors and new graduates. BMC Med Educ. 2017; 17(1): 141.##22. Ashipala DO, Mazila B, Pretorius L. A qualitative descriptive enquiry of nursing students' experiences of utilising a portfolio as an assessment tool in nursing and midwifery education. Nurse Educ Today. 2022; 109: 105259.##23. Sukal-Moulton T, Walrath J, Brossman HL, et al. ePortfolios: A Tool to Demonstrate Ongoing Development of Competency in Pediatric Physical Therapy. Pediatr Phys Ther. 2025; 37(3): 366-70.##24. Shadan M, Shalaby RH, Ziganshina A, et al. Integrating portfolio and mentorship in competency-based medical education: a Middle East experience. BMC Med Educ. 2025; 25(1): 36.##25. Mathur M, Samuel S, Mathur N, et al. E-portfolio in Learning and Assessment of Community Medicine for Medical Undergraduate Students. Int J Appl Basic Med Res. 2024; 14(4): 266-72.##26. Gray M, Downer T, Capper T. Midwifery student's perceptions of completing a portfolio of evidence for initial registration: A qualitative exploratory study. Nurse Educ Pract. 2020; 43: 102696.##27. Goli-Roshan S, Aziznejad-Roshan P, khafri S, et al. The Effect of Training Based on Educational Needs on Clinical Learning of Undergraduate Nursing Students. Research in Medical Education 2017; 9(2): 12-3. [Persian]##28. Murphy EM, Stein A, Pahwa A, et al. Improvement of Medical Student Performance in Telemedicine Standardized Patient Encounters Following an Educational Intervention. Fam med. 2023; 55(6): 400-4.##29. Hirowatari K, Nakamura E. Risk Factors in the Pediatric Ward Recognized by Students Before Pediatric Nursing Practice －Basic Data for Medical Safety Education Based on Student's Learning Readiness. J UOEH. 2016; 38(3): 251-9.##30. Haffling A-C, Beckman A, Pahlmblad A, et al. Students’ reflections in a portfolio pilot: Highlighting professional issues. Med Teach. 2010; 32(12): e532-e40.##31. Jones C, Randall S, Fraser J. Evaluation of nurse training using Kirkpatrick's model: A mixed-methods approach: SAGE Research Methods Cases: Medicine and Health; 2020: 102696.##32. Song MR, Yu JH, Lee SK, et al. E-portfolio utilization in medical school clinical practice: assessing satisfaction and learning advantages. Korean J Med Educ. 2024; 36(3): 327-33.## ##

اثربخشی درمان متمرکز بر شفقت بر اختلال در استفاده از رسانه‌های اجتماعی، افسردگی، و نشانگان وانمودگرایی دانشجویان پزشکی دارای فرسودگی تحصیلی The Effectiveness of Compassion-Focused Therapy in Social Media Disorders, Depression, and Imposter Syndrome in Medical Students with Academic Burnout 1 1 مقدمه: فرسودگی تحصیلی، به عنوان یکی از چالش‌های جدی در سیستم‌های آموزشی، تأثیرات منفی بسیاری بر سلامت روانی و عملکرد تحصیلی دانشجویان دارد. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی درمان متمرکز بر شفقت بر اختلال در استفاده از رسانه‌های اجتماعی، افسردگی و نشانگان وانمودگرایی دانشجویان دارای فرسودگی تحصیلی انجام شد. روش بررسی: روش پژوهش نیمه­تجربی از نوع پیش­آزمون- پس‌­آزمون با گروه آزمایش و کنترل است. جامعه آماری، دانشجویان پزشکی استان تهران در سال تحصیلی 1403-1402 بودند. 34 دانشجو که نمره بالای 45 در پرسشنامه فرسودگی تحصیلی کسب کردند به صورت تصادفی در گروه مداخله (17 نفر) و کنترل (17 نفر) جای‌دهی شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه‌های فرسودگی تحصیلی، اختلال در استفاده از رسانه‌های اجتماعی، افسردگی و نشانگان وانمودگرایی بود. گروه مداخله هشت جلسه 90 دقیقه‌ای (هفته‌ای یک­جلسه) درمان متمرکز بر شفقت را دریافت کردند. در انتها داده‌ها با تحلیل کوواریانس چندمتغیره در SPSS نسخه 27 تحلیل شد. نتایج: یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد که درمان متمرکز بر شفقت به صورت معناداری باعث کاهش اختلال در استفاده از رسانه­های اجتماعی (07/43=F، 001/0>P، 59/0=η²)، افسردگی (20/57=F، 001/0>P، 66/0=η²)، و نشانگان وانمودگرایی (92/35=F، 001/0>P، 55/0=η²) در دانشجویان دارای فرسودگی تحصیلی می‌شود. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان‌دهنده اثربخشی بالای درمان متمرکز بر شفقت در بهبود جنبه‌های مختلف سلامت روانی دانشجویان مبتلا به فرسودگی تحصیلی است. این یافته­ها می‌تواند به عنوان پایه‌ای برای طراحی و اجرای برنامه‌های مداخله‌ای در محیط‌های آموزشی استفاده شود تا از بروز و گسترش مشکلات روانی در میان دانشجویان جلوگیری شود.   2 Introduction: Academic burnout, as one of the major challenges in educational systems, has numerous negative effects on students’ mental health and academic performance. The present study aimed to investigate the effectiveness of compassion-focused therapy on problematic social media use, depression, and impostor syndrome among students experiencing academic burnout. Materials & Methods: This semi-experimental study employed a pretest-posttest design with experimental and control groups. The statistical population consisted of medical students in Tehran Province during the 2023-2024 academic year. Thirty-four students who scored above 45 on the Academic Burnout Questionnaire were randomly assigned to the intervention group (n= 17) or the control group (n= 17). The research instruments included questionnaires measuring academic burnout, problematic social media use, depression, and impostor syndrome. The intervention group participated in eight 90-minute sessions (one session per week) of compassion-focused therapy, while the control group received no intervention. Data were analyzed using MANCOVA in SPSS-27. Results: The findings indicated that compassion-focused therapy significantly reduced problematic social media use (F = 43.07, p < 0.001, η² = 0.59), depression (F = 57.20, p < 0.001, η² = 0.66), and impostor syndrome (F = 35.92, p < 0.001, η² = 0.55) among students experiencing academic burnout. Conclusion: This study's findings demonstrate the high effectiveness of compassion-focused therapy in improving mental health among students suffering from academic burnout. These results could serve as a foundation for designing and implementing intervention programs in educational environments to prevent the emergence and spread of psychological problems among students.   1384 1398 2026/03/302025/12/122025/11/102025/12/212025/10/242025/08/26 1404/6/4 2026/04/32026/02/232026/02/192026/02/232026/02/262026/02/26 1404/12/7 فرزین باقری شیخانگفشه Farzin Bagheri Sheykhangafshe دکترای تخصصی روان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. ایران farzinbagheri73@gmail.com وحید صوابی نیری Vahid Savabi Niri کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل، ایران ایران v.savabi@gmail.com صبا عزیز روستا Saba Azizrousta کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل، ایران ایران saba.aziz.psy@gmail.com زینب بوربور Zeynab Bourbour کارشناسی ارشدروانشناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرمسار، گرمسار، ایران ایران zeynab.bour@gmail.com حجت اله فراهانی Hojjatollah Farahani دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران ایران h.farahani@modares.ac.ir Compassion-Focused Therapy Social Media Disorders Depression Imposter Syndrome Academic Burnout درمان متمرکز بر شفقت اختلال در استفاده از رسانه‌های اجتماعی افسردگی نشانگان وانمودگرایی فرسودگی تحصیلی 1. Liu Z, Xie Y, Sun Z, Liu D, Yin H, Shi L. Factors associated with academic burnout and its prevalence among university students: a cross-sectional study. BMC Med Educ. 2023; 23(1): 317. ##2. Kaggwa MM, Kajjimu J, Sserunkuma J, Najjuka SM, Atim LM, Olum R, et al. Prevalence of burnout among university students in low-and middle-income countries: A systematic review and meta-analysis. PloS one. 2021; 16(8): e0256402. ##3. Aghajani Liasi G, Mahdi Nejad S, Sami N, Khakpour S, Ghorbani Yekta B. The prevalence of educational burnout, depression, anxiety, and stress among medical students of the Islamic Azad University in Tehran, Iran. BMC Med Educ. 2021; 21: 1-8. ##4. Messina I, Rossi T, Bonaiuto F, Granieri G, Cardinali P, Petruccelli I, et al. Group psychological counseling to contrast academic burnout: a research protocol for a randomized controlled trial. Front Psychol. 2024; 15: 1400882. ##5. Arji G, Shahmoradi L, Panahi M, Mehranfar M, Saeeidi M. Investigating the Effectiveness of Mobile Phone-based Education on Learning Pain Management Skills in Nursing Students. Journal of Medical Education and Development; 2023; 18 (1): 379-391. [Persian]##6. Gu J, Wu P, Luo Y, He X, Fu L, Liu H, et al. Internet addiction, loneliness, and academic burnout among Chinese college students: a mediation model. Front Psychiatry. 2023; 14: 1176596. ##7. Tomaszek K, Muchacka-Cymerman A. Be aware of burnout! The role of changes in academic burnout in problematic Facebook usage among university students. Int J Environ Res Public Health. 2021; 18(15): 8055. ##8. Yang GH, Cao XX, Fu YY, Wang ND, Lian SL. Mobile phone addiction and academic burnout: the mediating role of technology conflict and the protective role of mindfulness. Front Psychiatry. 2024; 15: 1365914. ##9. Wang X, Yang M, Ren L, Wang Q, Liang S, Li Y, et al. Burnout and depression in college students. Psychiatry Res. 2024; 335: 115828. ##10. Lee HS, Bae SY. Analysis of convergent influence of job seeking stress, academic burnout, and anxiety on depression among college students using structural equation model. J Korea Converg Soc. 2019; 10(5): 71-8. ##11. Cheng J, Zhao YY, Wang J, Sun YH. Academic burnout and depression of Chinese medical students in the pre-clinical years: the buffering hypothesis of resilience and social support. Psychol Health Med. 2020; 25(9): 1094-105. ##12. Shi H, Zhao H, He M, Ren Z, Wang S, Cui L, et al. The mediating roles of coping styles and academic burnout in the relationship between stressors and depressive symptoms among Chinese postgraduates. PeerJ. 2023; 11: e16064. ##13. Liu W, Zhang R, Wang H, Rule A, Wang M, Abbey C, et al. Association between anxiety, depression symptoms, and academic burnout among Chinese students: the mediating role of resilience and self-efficacy. BMC Psychol. 2024; 12(1): 335. ##14. Stelling BE, Andersen CA, Suarez DA, Nordhues HC, Hafferty FW, Beckman TJ, et al. Fitting in while standing out: professional identity formation, imposter syndrome, and burnout in early-career faculty physicians. Acad Med. 2023; 98(4): 514-20. ##15. Jaremka LM, Ackerman JM, Gawronski B, Rule NO, Sweeny K, Tropp LR, et al. Common academic experiences no one talks about: Repeated rejection, impostor syndrome, and burnout. Perspect Psychol Sci. 2020; 15(3): 519-43. ##16. Campos IF, Camara GF, Carneiro AG, Kubrusly M, Peixoto RA, Peixoto AA. Impostor Syndrome and its association with depression and burnout among medical students. Rev Bras Educ Med. 2022; 46(02): e068. ##17. Villwock JA, Sobin LB, Koester LA, Harris TM. Impostor syndrome and burnout among American medical students: a pilot study. Int J Med Educ. 2016; 7: 364. ##18. Sheykhangafshe FB, Tajbakhsh K, Savabi Niri V, Mikelani N, Eghbali F, Fathi-Ashtiani A. The effectiveness of schema therapy on self-efficacy, burnout, and perfectionism of employees with imposter syndrome. Health Dev. J. 2022; 11(3): 140-8. ##19. Farisandy ED, Yulianto A, Kinanti AD, Ayu B. The effect of self-compassion on academic burnout in undergraduate students. Int. J. Sci. Ann. 2023; 6(1): 12-20. ##20. Eriksson T, Germundsjö L, Åström E, Rönnlund M. Mindful self-compassion training reduces stress and burnout symptoms among practicing psychologists: A randomized controlled trial of a brief web-based intervention. Front Psychol. 2018; 9: 2340. ##21. Wilson AC, Mackintosh K, Power K, Chan SW. Effectiveness of self-compassion related therapies: A systematic review and meta-analysis. Mindfulness. 2019; 10: 979-95. ##22. Han A, Kim TH. Effects of self-compassion interventions on reducing depressive symptoms, anxiety, and stress: a meta-analysis. Mindfulness. 2023; 14(7): 1553-81. ##23. Huang J, Lin K, Fan L, Qiao S, Wang Y. The effects of a self-compassion intervention on future-oriented coping and psychological well-being: A randomized controlled trial in Chinese college students. Mindfulness. 2021; 12: 1451-8. ##24. Póka T, Fodor LA, Barta A, Mérő L. A Systematic review and meta-analysis on the effectiveness of self-compassion interventions for changing university students’ positive and negative affect. Curr Psychol. 2024; 43(7): 6475-93. ##25. Lee KJ, Lee SM. The role of self-compassion in the academic stress model. Curr Psychol. 2022; 41(5): 3195-204. ##26. Egan H, O’Hara M, Cook A, Mantzios M. Mindfulness, self-compassion, resiliency and wellbeing in higher education: a recipe to increase academic performance. J Further High Educ. 2022;46(3):301-11. ##27. Fisher DG, Hageman AM, West AN. Academic burnout among accounting majors: The roles of self-compassion, test anxiety, and maladaptive perfectionism. Account Educ. 2024;33(6):791-815. ##28. Beltrán-Ruiz M, Fernández S, García-Campayo J, Puebla-Guedea M, López-del-Hoyo Y, Navarro-Gil M, et al. Effectiveness of attachment-based compassion therapy to reduce psychological distress in university students: a randomised controlled trial protocol. Front Psychol. 2023; 14:1185445. ##29. Schaufeli WB, Salanova M, González-Romá V, Bakker AB. The measurement of engagement and burnout: A two-sample confirmatory factor analytic approach. J Happiness Stud. 2002; 3:71-92. ##30. Van Den Eijnden RJ, Lemmens JS, Valkenburg PM. The social media disorder scale. Comput Hum Behav. 2016; 61:478-87. ##31. Ghavami, V., Jamali, J., Shoja Jahanabad, M. Relationship between Educational Equity and Academic Burnout among Students at the School of Health: A Canonical Correlation Analysis. Horiz Med Educ Dev. 2025; 16(3): 9-18.##32. Bagheri Sheykhangafshe, F., Salehi Raj, M., Farahani, H. Validity and Reliability of the Persian Version of Social Media Disorder Scale in Iranian Students. New Media Studies, 2024; 10(37): 229-193. [Persian]##33. Beck AT, Steer RA, Brown GK. Beck depression inventory-II. San Antonio. 1996; 78(2): 490-8. ##34. Sheykhangafshe FB, Khalkhali FR, Niri VS, Zolfagharnia M, Fathi-Ashtiani A. The Effectiveness of Transdiagnostic Treatment on Anxiety Sensitivity and Prospective and Retrospective Memory of Employees with Depressive Syndromes: A Quasi-Experimental Study. Jundishapur J. Health Sci. 2023; 15(4).##35. Clance PR, Imes SA. The imposter phenomenon in high-achieving women: Dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy (Chic). 1978; 15(3):241. ##36. Zehtab Najafi, A., Vaez Mousavi, M., Taheri, H. R. Effectiveness of Psychological Interventions on Reducing Imposter Syndrome in Athletes. Sports Psychology, 2016; 8(1): 11-18. [Persian]##37. Gilbert P. An introduction to compassion-focused therapy in cognitive behavior therapy. Int J Cogn Ther. 2010; 3(2):97-112.## ##

بررسی عوامل مؤثر بر تمرکز کلاس درس در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی زابل -1404 Investigation of Factors Affecting Classroom Concentration among Students of Zabol University of Medical Sciences – 2025 1 1 مقدمه: با توجه به اهمیت تمرکز در کلاس در پیشرفت تحصیلی، این مطالعه با هدف بررسی عوامل مؤثر بر تمرکز در کلاس درس از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی زابل انجام شد. روش بررسی: این مطالعه مقطعی توصیفی-تحلیلی در سال 1404 در دانشگاه علوم پزشکی زابل انجام شد. 240 نفر از دانشجویان به روش نمونه‌گیری طبقه‌بندی‌شده (متناسب با تعداد دانشجویان هر دانشکده) وارد مطالعه شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه 25 سوالی عوامل مؤثر بر تمرکز دانشجویان در کلاس درس مهرعلی زاده و در سه حیطه استاد، دانشجو و محیط جمع آوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از SPSS و آزمون آماری تی مستقل در سطح معنی‌داری کمتر از 05/0 انجام شد. نتایج: بالاترین میزان نمره تمرکز به حیطه استاد(59/0±81/2) تعلق داشت و به ترتیب بعد از آن حیطه محیط(77/0±65/2) و دانشجو(52/0±51/2) قرار گرفت. همچنین ساعت10 تا 12 و 16 تا 18 بهترین زمان برای کلاس گزارش شد. نتایج نشان داد که عواملی چون یکنواخت بودن صدای استاد، جنسیت متفاوت استاد با دانشجو، داشتن تغذیه مطلوب پیش از کلاس، داشتن درگیری فکری فردی، اتکا به گروه جزوه‌نویسی و وجود نور و تهویه مناسب در کلاس به‌طور معنی‌داری بین دو جنس متفاوت است(05>p). نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، تمرکز در سطح متوسط قرار دارد و وابسته به متغیرهای فردی می‌باشد. پیشنهاد می‌شود که اساتید بر بهبود تعاملات خود با دانشجویان و ارائه بازخورد به‌موقع و هدفمند تمرکز کنند. برگزاری کلاس‌ها در ساعات اوج تمرکز، بهبود شرایط محیطی کلاس‌ها، مانند نورپردازی، تهویه، و طراحی ارگونومیک، می‌تواند به افزایش تمرکز و کاهش خستگی ذهنی کمک کند. کلیدواژه‌ها: تمرکز، کلاس درس، دانشجویان، علوم پزشکی مقدمه: با توجه به اهمیت تمرکز در کلاس در پیشرفت تحصیلی، این مطالعه با هدف بررسی عوامل مؤثر بر تمرکز در کلاس درس از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی زابل انجام شد. روش بررسی: این مطالعه مقطعی توصیفی-تحلیلی در سال 1404 در دانشگاه علوم پزشکی زابل انجام شد. 240 نفر از دانشجویان به روش نمونه‌گیری طبقه‌بندی‌شده (متناسب با تعداد دانشجویان هر دانشکده) وارد مطالعه شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه 25 سوالی عوامل مؤثر بر تمرکز دانشجویان در کلاس درس مهرعلی زاده و در سه حیطه استاد، دانشجو و محیط جمع آوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از SPSS و آزمون آماری تی مستقل در سطح معنی‌داری کمتر از 05/0 انجام شد. نتایج: بالاترین میزان نمره تمرکز به حیطه استاد(59/0±81/2) تعلق داشت و به ترتیب بعد از آن حیطه محیط(77/0±65/2) و دانشجو(52/0±51/2) قرار گرفت. همچنین ساعت10 تا 12 و 16 تا 18 بهترین زمان برای کلاس گزارش شد. نتایج نشان داد که عواملی چون یکنواخت بودن صدای استاد، جنسیت متفاوت استاد با دانشجو، داشتن تغذیه مطلوب پیش از کلاس، داشتن درگیری فکری فردی، اتکا به گروه جزوه‌نویسی و وجود نور و تهویه مناسب در کلاس به‌طور معنی‌داری بین دو جنس متفاوت است(05>p). نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، تمرکز در سطح متوسط قرار دارد و وابسته به متغیرهای فردی می‌باشد. پیشنهاد می‌شود که اساتید بر بهبود تعاملات خود با دانشجویان و ارائه بازخورد به‌موقع و هدفمند تمرکز کنند. برگزاری کلاس‌ها در ساعات اوج تمرکز، بهبود شرایط محیطی کلاس‌ها، مانند نورپردازی، تهویه، و طراحی ارگونومیک، می‌تواند به افزایش تمرکز و کاهش خستگی ذهنی کمک کند.   2 Introduction: Given the significance of concentration in the classroom for academic progress, this study investigated the factors influencing classroom concentration from the perspective of students at Zabol University of Medical Sciences. Methods: This descriptive-analytical cross-sectional study was conducted in 2025 at Zabol University of Medical Sciences. A total of 240 students were included using stratified sampling. Data were collected via the Mehralizadeh questionnaire on factors affecting students' concentration in the classroom. This questionnaire comprises 25 items assessing factors influencing concentration from the students' viewpoint across three domains: instructor, student, and environment. Data analysis was performed using SPSS software with the independent samples t-test at a significance level of <0.05. Results: The highest concentration score was attributed to the instructor domain (2.81 ± 0.59), followed by the environment domain (2.65 ± 0.77) and the student domain (2.51 ± 0.52). Additionally, the time slots of 10:00–12:00 and 16:00–18:00 were reported as the optimal periods for classes. The results indicated significant gender differences (p < 0.05). In factors such as monotonous instructor voice, differing gender between instructor and student, adequate nutrition prior to class, personal mental preoccupations, reliance on group note-taking, and appropriate classroom lighting and ventilation. Conclusion: Based on the results, concentration levels were moderate and dependent on individual variables. It is recommended that instructors focus on improving interactions with students and providing timely, targeted feedback. Scheduling classes during peak concentration hours and enhancing classroom environmental conditions—such as lighting, ventilation, and ergonomic design—could contribute to increased concentration and reduced mental fatigue.   1399 1410 2026/03/302025/12/122025/11/102025/12/212025/10/242025/08/262025/08/20 1404/5/29 2026/04/32026/02/232026/02/192026/02/232026/02/262026/02/262025/12/20 1404/9/29 محسن حمیدیان Mohsen Hamidian کمیته تحقیقات بالینی بیمارستان امیرالمومنین، دانشگاه علوم پزشکی زابل ، زابل، ایران. ایران mohsenhamidian02@gmail.com افروز مزیدی مرادی Afrooz Mazidimoradi دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران. ایران mazidimoradi.8836@gmail.com انیس جر Anis Jor کمیته تحقیقات بالینی بیمارستان امیرالمومنین، دانشگاه علوم پزشکی زابل ، زابل، ایران. ایران anisjorr20@yahoo.com حمید صالحی نیا Hamid Salehiniya دانشیار اپیدمیولوژی، گروه اپیدمیولوژی و آمار زیستی، دانشکده بهداشت، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرجند، ایران. ایران alesaleh70@yahoo.com حسین شیردل Hossein Shirdel کمیته تحقیقات بالینی بیمارستان امیرالمومنین، دانشگاه علوم پزشکی زابل ، زابل، ایران. ایران حنانه گزمه Hananeh Gazmeh کمیته تحقیقات بالینی بیمارستان امیرالمومنین، دانشگاه علوم پزشکی زابل ، زابل، ایران. ایران gazmehanan2@yahoo.com مجتبی حمیدیان Mojtaba Hamidian کمیته تحقیقات بالینی بیمارستان امیرالمومنین، دانشگاه علوم پزشکی زابل ، زابل، ایران. ایران زهرا شهابی نیا Zahra Shahabinia دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، ، بیرجند، ایران ایران shahabiniaz@gmail.com Factors Classroom Concentration Students Medical Sciences. تمرکز کلاس درس دانشجویان علوم پزشکی 1. Haresabadi M, Raofian H, Akhlaghi D, Jamchi H, Salehi M. Factors Affecting Student Concentration in Classroom: Students’ Viewpoints in North Khorasan University of Medical Sciences. Journal of North Khorasan University of Medical Sciences. 2016; 8: 237-44. [Persian]##2. Karami MY, Amanat A, A R, Sotoodeh jahromi A. The evaluation of effective factors on attendance in theoretical classrooms, from the viewpoints of medical students of Jahrom’s University of Medical Sciences. J Jahrom Univ Med Sci. 2012; 10: 7-14.##3. Rahiminia E, Yazdani S, Rahiminia H. Factors Affecting Concentration and Attendance in the Classroom from Students' Point of View in Qom University of Medical Sciences (2018). Edu.Res.in.Med.Sci. 2020; In Press.##4. Marzban A, Ghaneian M, Servat F, Motaghi Z, Barzegaran M. Effective Ecological Factors on Classroom Concentration from Students' Viewpoint: A Cross-Sectional Study in Yazd. Development Strategies in Medical Education. 2020;7: 50-60. [Persian]##5. Coffey CE, McAllister TW, Silver JM. Guide to neuropsychiatric therapeutics: Lippincott Williams & Wilkins; 2007.##6. Nojomi M, Ghalhe Bandi MF, Kaffashi S. Sleep pattern in medical students and residents. Archives of Iranian medicine. 2009; 12(6): 542-9.##7. Attia NA, Baig L, Marzouk YI, Khan A. The potential effect of technology and distractions on undergraduate students' concentration. Pakistan journal of medical sciences. 2017; 33(4): 860-5.##8. Mehralizadeh S, Ghorbani R, Zolfaghari S, Shahinfar H, Nikkhah R, Pourazizi M. Factors Affecting Student Concentration in Classroom: Medical Students’ Viewpoints in Semnan University of Medical Sciences. IJME. 2013; 13(8): 663.##9. Haresabadi M, Bibak B, abbasi Z. Quality gap in educational services at North Khorasan University of Medical Sciences(2011): Students Viewpoints about Current and Optimal Condition. nkums-journal. 2014; 5(4): 715.##10. Zangiband A, Servatyari K, Zarezadeh Y, Rahmani K, Faraji O. Factors Affecting Student Concentration in Classroom Among the Students in Kurdistan University of Medical Science. IJME. 2023; 23(0): 94.##11. Ahmadi A, Zolfaghari A, Jahangiri M. The Effectiveness of The Self-Monitoring of Attention Educational Program on Concentration and Cognitive Flexibility in Students with Specific Learning Disabilities. Int.J.Body, Mind and Culture. 2025; 12: 258-67.##12. Wolters CA, Brady AC, Lee HJ. Time Management and Achievement Motivation: A Review of What We Know and Directions for Where to Go. Edu.Psycho.Review. 2025; 37(2): 58.##13. Tadayon Nabavi R, Bijandi M. Bandura's Social Learning Theory & Social Cognitive Learning Theory. 2012.##14. Tobgay K. Effectiveness of Teachers’ use of Motivational Skills to enhance Student’s Academic Learning outcome. Journal of Humanities and Education Development. 2021; 3: 83-9.##15. Joye S, Wilson JH. Professor Age and Gender Affect Student Perceptions and Grades. J.Scholar.Teach.Learn. 2015; 15(4): 126-38.##16. Lee Y-C. Changes in Learning Outcomes of Students Participating in Problem-Based Learning for the First Time: A Case Study of a Financial Management Course. The Asia-Pacific Education Researcher. 2024; 34: 1-20.##17. Bejtic Z. Nurturing Feedback and its Impact on Self-Efficacy, Empowerment, and Professional Growth in Educational and Corporate Environments. IJAC. 2024; 17(2): 17-27.##18. Yeo SC, Lai CKY, Tan J, Lim S, Chandramoghan Y, Tan TK, et al. Early morning university classes are associated with impaired sleep and academic performance. Nature Human Behaviour. 2023; 7(4): 502-14.##19. Göl B, Özbek U, Horzum MB. Digital distraction levels of university students in emergency remote teaching. Edu.info.tech. 2023: 1-22.##20. Nkhoma C, Nkhoma M, Ulhaq I, Mai S. Enhancing Students’ Learning through Early Class Preparation 2017. 085-95 p.##21. Oyeronke P, Adeoye M, Arowosaye S, Yejide I. The Impact of Active Listening on Student Engagement and Learning Outcomes in Educational Settings. Int. J.Uni.Edu. 2024; 2: 77-89.##22. Ghasemi MR, Moonaghi HK, Heydari A. Student-related factors affecting academic engagement: A qualitative study exploring the experiences of Iranian undergraduate nursing students. Electronic physician. 2018; 10(7): 7078-85.##23. Hershner SD, Chervin RD. Causes and consequences of sleepiness among college students. Nature and science of sleep. 2014; 6: 73-84.##24. Brink HW, Loomans M, Mobach MP, Kort HSM. Classrooms' indoor environmental conditions affecting the academic achievement of students and teachers in higher education: A systematic literature review. Indoor air. 2021; 31(2): 405-25.##25. Khalesi S, Kargahi N, Aghakabiri H. Attitude of Dental Students about effective factors on Attendance in Theoretical Classes. gums-rme. 2021; 13(2): 70.##26. Guy-Evans O. Bronfenbrenner's Ecological Systems Theory. 2024.##27. Bustamante-Mora A, Diéguez-Rebolledo M, Zegarra M, Escobar F, Epuyao G. Environmental Conditions and Their Impact on Student Concentration and Learning in University Environments: A Case Study of Education for Sustainability. Sustainability [Internet]. 2025; 17(3):[1071 p.].##28. GÖK ND, Firat KiliÇ H. Environmental Awareness and sensitivity of nursing students. Nurse Education Today. 2021; 101: 104882.##29. Baker JP, Goodboy AK, Bowman ND, Wright AA. Does teaching with PowerPoint increase students' learning? A meta-analysis. Computers & Education. 2018; 126: 376-87.##30. Chmiel J, Malinowska A. The Influence of Circadian Rhythms on Transcranial Direct Current Stimulation (tDCS) Effects: Theoretical and Practical Considerations. Cells [Internet]. 2025; 14(15):[1152 p.].## ##

نقش هوش مصنوعی در بازآرایی ساختارهای یاددهی، یادگیری در آموزش علوم پزشکی: یک مرور روایتی The Role of Artificial Intelligence in Reshaping Teaching and Learning Structures in Medical Education: A Narrative Review 1 1 مقدمه: هوش مصنوعی به‌طور فزاینده‌ای در حال تأثیرگذاری بر فرآیندهای یاددهی، یادگیری و ارزیابی در آموزش علوم پزشکی است. پیشرفت‌های اخیر، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی مولد، محدودیت‌های الگوهای آموزشی سنتی را برجسته کرده و ضرورت بازنگری در پارادایم‌های آموزشی و برنامه‌های درسی را نشان می‌دهد. هدف این مرور روایتی، بازآرایی ساختارهای یاددهی، یادگیری در آموزش علوم پزشکی است. روش بررسی: این پژوهش یک مرور روایتی است که مقالات فارسی و انگلیسی منتشرشده در بازه زمانی 2015 تا 2025 را بررسی کرده است. جستجو در پایگاه‌های PubMed، Scopus، Web of Science، SID، Irandoc و Magiran با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با هوش مصنوعی، آموزش پزشکی، برنامه درسی و هوش مصنوعی مولد انجام شد. پس از حذف موارد تکراری و غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل توسط دو پژوهشگر مستقل، در نهایت ۱۵ مقاله واجد شرایط انتخاب شد. داده‌ها استخراج و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی تحلیل شدند. نتایج: تحلیل مطالعات منجر به شناسایی پنج تم اصلی شامل پارادایم‌های نوین یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی، ضرورت بازنگری کوریکولوم، نقش آموزشی هوش مصنوعی مولد، نگرش و آمادگی ذی‌نفعان، و چالش‌ها و ملاحظات اخلاقی شد. شواهد نشان داد که هوش مصنوعی می‌تواند یادگیری شخصی‌سازی‌شده، شبیه‌سازی بالینی و بازخورد آموزشی را بهبود بخشد؛ با این حال، چالش‌هایی مانند سوگیری الگوریتمی، تولید اطلاعات نادرست و تهدید صداقت علمی نیز گزارش شده‌اند. نتیجه‌گیری: ادغام مؤثر هوش مصنوعی در آموزش پزشکی مستلزم رویکردی نظام‌مند، مبتنی بر شواهد و اخلاق‌محور و بازنگری هدفمند در برنامه‌های درسی است.   2 Introduction: Artificial intelligence is increasingly influencing teaching, learning, and assessment processes in medical education. Recent advances, particularly in generative AI, have highlighted the limitations of traditional educational models and underscored the need to reconsider educational paradigms and curricula. The aim of this narrative review is to reconfigure the structures of teaching and learning in medical sciences education. Methods: This study was conducted as a narrative review of Persian- and English-language articles published between 2015 and 2025. Relevant studies were retrieved from PubMed, Scopus, Web of Science, SID, Irandoc, and Magiran using keywords related to artificial intelligence, medical education, curriculum, and generative AI. After removing duplicates and independently screening titles, abstracts, and full texts by two reviewers, a total of 15 articles met the inclusion criteria. Data were extracted and analyzed using qualitative thematic content analysis. Results: : Analysis of the selected studies resulted in the identification of five main themes: AI driven innovative learning paradigms, the need for curriculum revision, the educational role of generative AI, stakeholders’ attitudes and readiness, and ethical challenges and considerations. The evidence indicated that AI can enhance personalized learning, clinical simulation, and educational feedback; however, challenges such as algorithmic bias, the generation of inaccurate information, and threats to academic integrity were also frequently reported. Conclusion: Effective integration of AI into medical education requires a systematic, evidence based, and ethics oriented approach, along with targeted curriculum reform to address existing gaps.   1411 1425 2026/03/302025/12/122025/11/102025/12/212025/10/242025/08/262025/08/202025/11/12 1404/8/21 2026/04/32026/02/232026/02/192026/02/232026/02/262026/02/262025/12/202026/02/23 1404/12/4 محمدمعین مخترع زاده Mohammad Moein Mokhtarezadeh دانشجوی دکترای عمومی پزشکی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران. ایران 0930moein@gmail.com Artificial intelligence Medical education Curriculum Generative artificial intelligence کلیدواژه‌ها: هوش مصنوعی آموزش پزشکی برنامه درسی هوش مصنوعی مولد 1. Iqbal J, Cortés Jaimes DC, Makineni P, Subramani S, Hemaida S, Thugu TR, et al. Reimagining Healthcare: Unleashing the Power of Artificial Intelligence in Medicine. Cureus. 2023; 15(9): e44658. ##2. Liberatore G, Brenner J, Franco J Jr, Milanaik R. The potential of artificial intelligence to transform medicine. Curr Opin Pediatr. 2025; 37(3): 289-295. ##3. Heydon P, Egan C, Bolter L, Chambers R, Anderson J, Aldington S, et al. Prospective evaluation of an artificial intelligence-enabled algorithm for automated diabetic retinopathy screening of 30 000 patients. Br J Ophthalmol. 2021; 105(5): 723-728. ##4. Masjoodi S, Anbardar MH, Shokripour M, Omidifar N. Whole Slide Imaging (WSI) in Pathology: Emerging Trends and Future Applications in Clinical Diagnostics, Medical Education, and Pathology. Iran J Pathol. 2025; 20(3): 257-265. ##5. Rajewsky N, Almouzni G, Gorski SA, Aerts S, Amit I, Bertero MG, et al. LifeTime and improving European healthcare through cell-based interceptive medicine. Nature. 2020; 587(7834): 377-386. ##6. Waisberg E, Ong J, Masalkhi M, Kamran SA, Zaman N, Sarker P, et al. GPT-4: a new era of artificial intelligence in medicine. Ir J Med Sci. 2023; 192(6): 3197-3200. ##7. Grimaud LM, Gathu C. Integrating Artificial Intelligence Ethics Education into the Undergraduate Medical Curriculum-a Scoping Review. JMIR. 2024.##8. Chan KS, Zary N. Applications and challenges of implementing artificial intelligence in medical education: integrative review. JMIR medical education. 2019; 5(1): e13930.##9. Paranjape K, Schinkel M, Nannan Panday R, Car J, Nanayakkara P. Introducing Artificial Intelligence Training in Medical Education. JMIR Med Educ. 2019; 5(2): e16048. ##10. Min H, Jing X, Gong Y, Yu P. Perspectives on enhancing clinical informatics education in the artificial intelligence era. J Clin Inform. 2024; 1(1): 4496. ##11. Imran N, Jawaid M. Artificial intelligence in medical education: Are we ready for it?. Pakistan J of Med Sci. 2020; 36(5): 857.##12. Fatima G, Siddiqui Z, Parvez S. AI and precision medicine: paving the way for future treatment. 2024. ##13. Chen Y. Evaluation of the impact of AI-driven personalized learning platform on medical students’ learning performance. Front Med (Lausanne). 2025; 12: 1610012. ##14. Consorti F, Mancuso R, Nocioni M, Piccolo A. Efficacy of virtual patients in medical education: a meta-analysis of randomized studies. Computers & Edu. 2012; 59(3): 1001-8.##15. Davidovic V, Giglio B, Albeloushi A, Alhaj AK, Alhantoobi M, Saeedi R, et al. Effect of Artificial Intelligence-Augmented Human Instruction on Feedback Frequency and Surgical Performance During Simulation Training. J Surg Educ. 2025; 82(11): 103743. ##16. Cheng CT, Chen CC, Fu CY, Chaou CH, Wu YT, Hsu CP, et al. Artificial intelligence-based education assists medical students’ interpretation of hip fracture. Insights Imaging. 2020; 11(1): 119. ##17. Preiksaitis C, Rose C. Opportunities, challenges, and future directions of generative artificial intelligence in medical education: scoping review. JMIR medical education. 2023; 9: e48785. ##18. Hosseini SM. AI misuse and passiveness of students in medical education. Advances in Physiology Education. 2025; 49(4): 1009-13.##19. Cecchini MJ, Borowitz MJ, Glassy EF, Gullapalli RR, Hart SN, Hassell LA, et al. Harnessing the power of generative artificial intelligence in pathology education: opportunities, challenges, and future directions. Archives of Pathology & Laboratory Medicine. 2025; 149(2): 142-51.##20. Wang H, Shan W, Liu R, Wang Z. Can large language models serve as digital assistants for medical undergraduates? - A bibliometric mapping and scoping analysis of the medical-education literature. Digit Health. 2025; 11: 20552076251390280.##21. Fontaine G, Cossette S, Maheu-Cadotte MA, Mailhot T, Deschênes MF, Mathieu-Dupuis G. Effectiveness of Adaptive E-Learning Environments on Knowledge, Competence, and Behavior in Health Professionals and Students: Protocol for a Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR Res Protoc. 2017; 6(7): e128.##22. Meirelles AL, Kurc T, Saltz J, Teodoro G. Effective active learning in digital pathology: A case study in tumor infiltrating lymphocytes. Comput Methods Programs Biomed. 2022; 220: 106828.##23. Hamilton A. Artificial Intelligence and Healthcare Simulation: The Shifting Landscape of Medical Education. Cureus. 2024; 16(5): e59747.##24. Dell’Era V, Garzaro M, Carenzo L, Ingrassia PL, Aluffi Valletti P. An innovative and safe way to train novice ear nose and throat residents through simulation: the SimORL experience. Acta Otorhinolaryngol Ital. 2020; 40(1): 19-25.##25. Tolentino R, Baradaran A, Gore G, Pluye P, Abbasgholizadeh-Rahimi S. Curriculum frameworks and educational programs in AI for medical students, residents, and practicing physicians: scoping review. JMIR med edu. 2024; 10(1): e54793.##26. Çalışkan SA, Demir K, Karaca O. Artificial intelligence in medical education curriculum: an e-Delphi study for competencies. PLoS One. 2022; 17(7): e0271872.##27. Velez-Florez MC, Ghosh A, Patton D, Sze R, Reid JR, Sotardi S. Artificial intelligence curriculum needs assessment for a pediatric radiology fellowship program: what, how, and why?. Academic Radiology. 2023; 30(2): 349-58.##28. Lindqwister AL, Hassanpour S, Lewis PJ, Sin JM. AI-RADS: an artificial intelligence curriculum for residents. Academic radiology. 2021; 28(12): 1810-6.##29. Najafi A, Babaei S, Sadoughi MM, Kalantarion M, Sadatmoosavi A. Impact of Artificial Intelligence on the Knowledge, Attitude, and Performance of Ophthalmology Residents: A Systematic Review. J Ophthalmic Vis Res. 2025; 20: 10.18502/jovr.v20.17029.##30. Simms RC. Generative artificial intelligence (AI) literacy in nursing education: A crucial call to action. Nurse Education Today. 2025; 146: 106544.##31. Nashwan AJ, Cabrega JA, Othman MI, Khedr MA, Osman YM, El‐Ashry AM, et al. The evolving role of nursing informatics in the era of artificial intelligence. International Nursing Review. 2025; 72(1): e13084.##32. Joly-Chevrier M, Nguyen AX, Lesko-Krleza M, Lefrançois P. Performance of ChatGPT on a Practice Dermatology Board Certification Examination. J Cutan Med Surg. 2023; 27(4): 407-409.##33. Singal A, Goyal S. Comparative evaluation of AI platforms “Google Gemini 2.5 Flash, Google Gemini 2.0 Flash, DeepSeek V3 and ChatGPT 4o” in solving multiple-choice questions from different subtopics of anatomy. Surg Radiol Anat. 2025; 47(1): 193.##34. Sławińska B, Jasiński D, Jaworski A, Jasińska N, Jaworski W, Sysło O, et al. Performance of the ChatGPT-4o Language Model in Solving the Ophthalmology Specialization Exam. Cureus. 2025; 17(7): e88908.##35. Kalam KA, Masoud FD, Muntaser A, Ranga R, Geng X, Goyal M. ChatGPT as a Learning Tool for Medical Students: Results From a Randomized Controlled Trial. Cureus. 2025; 17(6): e85767.##36. Lin Y, Luo Z, Ye Z, Zhong N, Zhao L, Zhang L, et al. Applications, Challenges, and Prospects of Generative Artificial Intelligence Empowering Medical Education: Scoping Review. JMIR Medical Education. 2025; 11(1): e71125.##37. Tangsrivimol JA, Darzidehkalani E, Virk HUH, Wang Z, Egger J, Wang M, et al. Benefits, limits, and risks of ChatGPT in medicine. Front Artif Intell. 2025; 8: 1518049.##38. Weidener L, Fischer M. Artificial intelligence in medicine: cross-sectional study among medical students on application, education, and ethical aspects. JMIR medical education. 2024; 10(1): e51247.##39. Jackson P, Ponath Sukumaran G, Babu C, Tony MC, Jack DS, Reshma VR, et al. Artificial intelligence in medical education-perception among medical students. BMC Medical Education. 2024; 24(1): 804.##40. Ejaz H, McGrath H, Wong BL, Guise A, Vercauteren T, Shapey J. Artificial intelligence and medical education: A global mixed-methods study of medical students’ perspectives. Digital Health. 2022 ; 8: 20552076221089099.##41. Allam AH, Eltewacy NK, Alabdallat YJ, Owais TA, Salman S, Ebada MA. Knowledge, attitude, and perception of Arab medical students towards artificial intelligence in medicine and radiology: a multi-national cross-sectional study. European radiology. 2024; 34(7): 1-4.##42. Baker J, Elliott C, Boden A, Antypas A, Singh S, Aggarwal P, et al. What are the perceptions of AI in radiology among UK medical students and junior doctors? Acta Radiol. 2025; 66(9): 972-981.##43. Charow R, Jeyakumar T, Younus S, Dolatabadi E, Salhia M, Al-Mouaswas D, et al. Artificial Intelligence Education Programs for Health Care Professionals: Scoping Review. JMIR Med Educ. 2021; 7(4): e31043.##44. Kalaw FGP, Baxter SL. Ethical considerations for large language models in ophthalmology. Curr Opin Ophthalmol. 2024; 35(6): 438-446.##45. Gin BC, LaForge K, Burk-Rafel J, Boscardin CK. Macy Foundation Innovation Report Part II: From Hype to Reality: Innovators’ Visions for Navigating AI Integration Challenges in Medical Education. Acad Med. 2025; 100(9S Suppl 1): S22-S29.## ##

روش‌شناسی مبتنی‌بر بازاندیشی: تم طولی در دوره دکتری عمومی رشته پزشکی Reflection-based Methodology: Longitudinal Theme in Undergraduate Medical Education 1 1 در ساختار تحولات علمی، یکی از موارد قابل اهمیت فهم درست پارادایم‌ها است (۱). اگر رفتارگرایی را یکی از انشعابات پارادایم تحصلّی[1] در نظر گیریم که در دوران معاصر به عنوان یکی از پارادایم‌های حاکم بوده است و نکات کلیدی آن را مورد بازاندیشی قرار دهیم به مسائلی چون پیش‌بینی مثلث یاددهی، یادگیری، ارزیابی می‌رسیم که این موارد از طریق اصطلاحاتی چون طرح دوره2، طرح درس و از این دست در عرصه عمل محقق می‌شوند. هرچند فرایند بازاندیشی در مفاهیم رفتارگرایی قابلیت اعمال دارد ولی در پارادایم‌های پساتحصلّی نظیر ساخت‌گرایی3، عرصه بازاندیشی بیشتر فراهم است چون به پیش‌بینی سه‌گانه یاددهی، یادگیری، ارزیابی معتقد نیستند و به یادگیری شخصی سازی‌شده4 بیشتر اهمیت می‌دهند و یادگیری شخصی سازی‌‌شده از طریق برنامه‌درسی شخصی‌سازی‌‌شده امکان تحقق دارد و برنامه‌درسی شخصی‌سازی‌شده با "شکل‌گیری هویت حرفه‌ای"5 در هم تنیده شده‌اند و این موارد می‌تواند در برنامه هفت ساله پزشکی عمومی از طریق طراحی و اجرای تم طولی محقق گردد (۲).   2 The hegemony of Positivism as a rudimentary paradigm in Iran Education System has led the triangle of Teaching-Learning-Assessment to suffer from the predictability; however, in Postpositivism paradigms like Constructivism, personalized learning is paramount of importance focusing on different learning styles and multiple intelligences. Longitudinal theme regarding ZPD and On-the-Spot Scaffolding intertwining Adab-e Pezeshki (core competencies) as a core credit, Artificial Intelligence as an elective one, and Persian Literature as a general one can pave the ground of Personalized Curriculum of Medicine students and in this regard, the Professional Identity Formation can be nurtured during seven years. The phases of designing, implementing, and evaluating are explained and the documents are available in the Medicine School home page.          1426 1428 2026/03/302025/12/122025/11/102025/12/212025/10/242025/08/262025/08/202025/11/122026/02/14 1404/11/25 2026/04/32026/02/232026/02/192026/02/232026/02/262026/02/262025/12/202026/02/232026/02/20 1404/12/1 زهرا نافعی Zahra Nafei مرکز تحقیقات اختلالات رشد کودکان، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران. ایران مسعود میرزایی Masoud Mirzaei گروه اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران. ایران سیدمهدی کلانتر Seyed Mahdi Kalantar گروه ژنتیک پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران. ایران حمیدرضا دهقان Hamid Reza Dehghan گروه هوش مصنوعی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران. ایران مهدی آقاباقری Mahdi Agha Bagheri گروه یادگیری الکترونیکی و آموزش پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران. ایران روش‌شناسی تم طولی رشته پزشکی 1. Daston L, Thomas Kuhn, The structure of scientific revolutions (1962). Public Culture, 32(2), 405-413. ##2. Quality Assurance Standards for UME. (2025). UMEC. Vice-ministry for Education. Ministry of Health and Medical Education.##3. Aghabagheri M, Kalantar S.M, Ehrampush M.H, Nuri Shadkam M, Mirzaei M, Sheykhha M.H, et al. (1396). Designing, implementing, and evaluating the e-Portfolio in Shahid Sadoughi University of Medical Sciences. Tehran: Tehran University, International Conference of e-Learning.##4. Abtahi M.S, Aghabagheri M. From Lesson Plan to On-the-Spot Scaffolding. Journal of Medical Education for Future Demands, 23(23). ##5. Aghabagheri M, Mehrmohammadi M, & Noaparast K. B. On the Spot Scaffolding as the Hermeneutic Phenomenology Action Field: Critical Thinking Case for Medical Students in Iran. Medical journal of the Islamic Republic of Ira. 2024; 38: 6.## ##